Pieśni patriotyczne po łowicku

Niematerialne dziedzictwo – pieśni patriotyczne po łowicku

Gwara Księstwa Łowickiego była przedmiotem badań od okresu międzywojennego, zajmowała się nią Halina Świderska – Koneczna, językoznawca, dialektolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Publikacja jej autorstwa „Dialekt Księstwa Łowickiego”, opublikowana w 1929 r., jest do dziś najważniejszym opracowaniem poświęconym mowie mieszkańców regionu łowickiego. W 2014 r. Muzeum w Łowiczu zrealizowało projekt „Gwara – Księżaków język ojczysty. Dziedzictwo regionu łowickiego”, dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W ramach projektu wydana została publikacja z tekstem dr Renaty Marciniak – Firadzy „Słownik gwar łowickich” oraz płytą CD zawierającą pieśni, przyśpiewki oraz fragmenty tekstów obrzędowych w wykonaniu Zespołu Śpiewaczego Ksinzoki. Muzeum w Łowiczu współpracuje z zespołem Ksinzoki od początku jego istnienia. Rokrocznie organizuje koncert kolęd w gwarze łowickiej, warsztaty gwarowe dla mieszkańców regionu oraz turystów odwiedzających muzeum oraz skansen w Maurzycach.
Opracowanie pieśni patriotycznych w gwarze łowickiej to inicjatywa zespołu Ksinzoki. Po raz pierwszy taki program w wykonaniu zespołu został przedstawiony w 2012 r. i 2014 r.
w Łowickim Ośrodku Kultury. Zespół występował również w 2017 r. w Gminnym Ośrodku Kultury w Zdunach oraz w nowej hali dworca Łódź Fabryczna.
Realizowany w 2018 r. dzięki dofinansowaniu z Narodowego Centrum Kultury projekt poprzez publikację oraz płytę CD nie tylko utrwala, archiwizuje opracowane przez Zespół Śpiewaczy Ksinzoki utwory, ale również dotrze do dużej liczby odbiorców.
W wydawnictwie i na płycie znalazły się przełożone na język gwarowy pieśni patriotyczne i wojskowe powstałe w I poł. XIX – pocz. XX w. (m.in. Boże coś Polskę, Bywaj dziewczę zdrowe, Piechota), a także napisany w 2016 r. przez Biskupa Łowickiego, Józefa Zawitkowskiego utwór Za Matkę Ojczyznę.

Teksty i pieśni w języku gwarowym:

Boze coś Polske

Boze coś Polske bez tak licne wieki

łotocoł blaskim potyngi i chwały

coś jom łosłonioł tarcom swy łopieki

łod niescyńś chtóre przygnymbić jom miały.

Przed Twe łontorze zanosim błaganie

Łojcyze wolnom pobłogosłow Panie.

Rota

Nie rzucim zimi skond nas ród

nie domy pogrześ mowy

Polski my noród polski ród

króleski scep piastowy.

Nie domy by nos gnymbieł wróg

tan nom dopumóz Bóg.

Do krwi łostatni kropli z zeł

bronić bedzimy ducha

jas sie rozpadnie w proch i w peł

krzyzacko zowierucha.

Twierdzom nom bedzie kozdy próg

tak nom dopumóz Bóg.

Ło mój rozmarynie

Ło mój rozmarynie rozwijej sie,

póńde do dziewcyny, póńde do jedyny

zapytom sie.

A kiej my łodpowie nie kochom Cie,

łułany werbujom, strzelce masierujom,

zaciongne sie.

Dadzom my kunika cisawego

i łostrom siabelke, i łostrom siabelke

do boku mego.

Dadzom my maniorke z gorzolinom,

a zebym nie tynsknieł, a zebym nie tynsknieł

za dziewcynom.

Bywej dziewce zdrowe

Bywej dziewce zdrowe, Łojcyzna me woło

ide za kraj walcyć śród rodoków koła.

Chocioz przyńdzie ścigać jak nojdali wroga

nigdy nie zaboce jako ześ my drogo.

Na co ta łza w łoku, na co serco bicie

tobiem winin miełość, a Łojcyźnie zycie.

Pamintej, ześ Polka, ze to za kraj walka,

niepodległoś Polski to Twoja rywalka.

Polka me zrodzieła z ji piersi wyssołym

być Łojcyznie wiernym, a kochance stałym.

Chocioz przyńdzie zginońć w łojcysty potrzebie

nie rozpocej dziewce, łobocym sie w niebie.

Serce w plecoku

Z młody piersi sie wyrwało, w wielkim bólu i rozterce

I za wojskim poleciało zakochane cyjeś serce.

Zołmierz drogom masierowoł, nad serduskim sie łuzoleł

wzion je do plecoka schowoł i pomasierowoł dali.

Tom piosynke, tom jedynom, śpiewom lo ciebie dziewcyno,

abo moze mos w rozterce, zakochane, Twoje serce

moze potaimnie kochos i po nocach tynsknis, slochos.

Tom piosynke, tom jedynom, śpiewom lo ciebie dziewcyno.

Posed zołmierz na woinke, poprzez góry, lasy, pola

i ze śmierciom sed pod rynke, tako juz zołmiersko dola.

Chocioz go trapieły wielce, kule kiej sed do ataku,

zołmierz śmioł sie, bo w plecoku, mioł na zapas drugie serce.

Tom piosynke, tom jedynom, śpiewom lo ciebie dziewcyno,

abo moze mos w rozterce, zakochane, Twoje serce

moze potaimnie kochos i po nocach tynsknis, slochos.

Tom piosynke, tom jedynom, śpiewom lo ciebie dziewcyno.

Na nowy górze

Na nowy górze jadom zołmierze.

Puk, puk w łokinecko,

wstoń, wstoń, wstoń dziewecko,

kuniom wody dej.

Jakze jo mom wstać, kuniom wody dać,

zimno, zimno rosa,

a jo, a jo boso,

ni moge wytrwać.

Naści chustecki, łowiń nózecki,

kiej me Bóg wspómoze,

kiej me Bóg wspómoze

kupie trzewicki.

Piechota

Nie nosom lampasów i sary ich strój

nie nosom ni śrebła ni złota,

a w piersym sieregu podonzo na bój

piechota ta saro piechota.

Masierujom strzelce, masierujom

karabiny łyscom, sary strój,

a przed nimy drzewa salutujom

bo za wolnom Polske idom w bój.

Idom, a w słońcu połysko sie stal

i dziołchy zerkajom za płota,

a łocy ich dumne łutkwione som w dal

piechota ta saro piechota.

Masierujom strzelce, masierujom

karabiny łyscom, sary strój,

a przed nimy drzewa salutujom

bo za wolnom Polske idom w bój.

Pierso Brygada

Legiony to zołmiersko nuta,

legiony to łokfiarny stos,

legiony to zołmiersko buta,

legiony to stracyńców los.

My Pierso Brygada, strzelecko gromada,

na stos rzucieliźwa swój zycio los,

na stos, na stos.

Ło wiele monk, wiele cierpinio,

ło wiele krwi, przelanych łez,

a przecie to ni ma zwontpinio

dodawał sieł wyndrówki kres.

My Pierso Brygada, strzelecko gromada,

na stos rzucieliźwa swój zycio los,

na stos, na stos.

Krzyceli zeźwa stumanione,

nie wierzonc nom, ze chcić to móc

leliźwa krew łosamotnione,

a z namy beł nas drogi wódz.

My Pierso Brygada, strzelecko gromada,

na stos rzucieliźwa swój zycio los,

na stos, na stos.

Pierso kadrowo

Raduje sie serce, raduje sie dusa

kiej Pierso kadrowo na woinke ruso.

Łoj da, łoj da dana kompanio, kochano

ni ma to jak Pierso, nie.

Chocioz w butach dziury, na mondurach łaty

to Pierso kadrowo póńdzie na armaty.

Łoj da, łoj da dana…

Ej, dziewcyno

Ej, dziewcyno, ej niebogo,

jakieś wojsko pyńdzi drogom,

kryj sie za ściany, kryj sie za ściany,

kryj sie, kryj, kryj sie, kryj.

Jo myślałam, ze to maki,

ze łogniste lecom ptoki,

a to łułany, łułany, łułany.

Strzez sie tego, co na przedzie,

co na karym, kuniu jadzie,

łoficyjera, łoficyjera,

strzez sie strzez, strzez sie, strzez.

A kiej mu sie wydom mieło,

to nie bede sie bronieła.

Niech me zabiero, zabiero, zabiero.

Niech jom zabiero, zabiero, zabiero.

Serce weźnie i pobiegnie,

późni w srogim boju legnie,

łostanies wdowom, łostanies wdowom,

strzez sie strzez, strzez sie, strzez.

Łez jo po nim nie łuronie

jego serce mym zasłonie.

Bóg go zachowo, zachowo, zachowo.

Wionzanka: Przybeły łułany / Łułany, łułany

Przybeły łułany

Przybeły łułany pod łokinko,

przybeły łułany pod łokinko.

Pukajom, wołajom puś paninko,

Pukajom, wołajom puś paninko.

Ło Boze a cóz to za wojoki,

ło Boze a cóz to za wojoki?

Łostwierej, nie bój sie my Cwortoki,

łostwierej, nie bój sie my Cwortoki.

Przyśliźwa napoić nase kunie,

przyśliźwa napoić nase kunie.

Za namy piechoty całe błunie,

za namy piechoty całe błunie.

Łułany, łułany

Łułany, łułany, malowane dzieci